
Một trái Robusta ở Di Linh cần khoảng 9–11 tháng từ lúc hoa nở đến lúc chín. Kéo thanh ngày để xem trái lớn, hạt làm đầy, vỏ đổi màu và độ Brix tăng; rồi thử hái tuốt một lần hay hái chọn nhiều lượt để xem mẻ trái về xưởng khác nhau thế nào.
Kéo thanh ngày ở Hình 1, mặt cắt đổi theo. Mốc thời gian lấy theo tài liệu tổng hợp cho Arabica; với Robusta, MeDili quy đổi theo cùng tỷ lệ vì tài liệu chưa tách mốc riêng.
400 trái trên một nhóm cây. Hoa nở theo số đợt chị chọn, mỗi trái chín sớm muộn khác nhau vài tuần. Vùng màu cho biết trái trên cây đang ở độ chín nào theo ngày; vạch đứt là các lượt hái. Đây là mô hình minh hoạ, không phải số đo của vườn.
Mẻ trái về xưởng · cột phải là tỷ lệ trái chínHái chọn: mỗi lượt lấy trái chín, chín quá và khô, lẫn một ít trái ương; lượt cuối vét hết trái còn lại. Hái tuốt: lấy hết trái trên cành trong một ngày.
Vị ngọt của ly cà phê bắt đầu từ chiếc lá, nhưng đường vào nhân và vào thịt quả theo hai lối, ở hai thời điểm khác nhau.
Nắng, CO₂ và nước thành đường. Lá khỏe, cây không mang quá nhiều trái so với lá thì hạt mới đủ nguồn nuôi.
Đường đi khắp cây dưới dạng sucrose, tới hoa, trái và hạt đang lớn.
Ở Arabica, khoảng ngày 130–190 sau hoa, nội nhũ tích sucrose và đạm dự trữ. Lúc thu hoạch, sucrose trong nhân trung bình 9,4 % chất khô ở Arabica, 6 % ở Robusta.
Khoảng hai tháng cuối, thịt quả tích đường nhanh, vỏ đổi màu. Đây là đường mà khúc xạ kế đo được.
Sucrose trong nhân bị phân huỷ gần hết khi rang vừa, tạo caramel và tham gia phản ứng Maillard. Xem Cỗ máy Tiền chất hương.
MeDili đọc lại
Khúc xạ kế đo đường và chất tan trong dịch thịt quả. Nhân nhận sucrose từ cây qua mạch dẫn ở giai đoạn làm đầy hạt, khoảng 130–190 ngày sau hoa ở Arabica. Thịt quả thì ngọt lên nhanh trong khoảng hai tháng cuối. Hai việc diễn ra ở hai phần khác nhau của trái, nên Brix cao cho biết trái đã chín, không đo được đường trong nhân.
Lên cao 100 m, trời mát hơn khoảng 0,6 °C, trái chín chậm lại và có thêm thời gian làm đầy hạt. Nghiên cứu trên 16 lô Arabica ở đảo Réunion thấy nhiệt độ lúc hạt phát triển quyết định acid chlorogenic và acid béo; glucose tăng theo độ cao, nhưng tổng đường hoà tan không đổi theo khí hậu. Vị ngọt trong ly còn do độ chín, sơ chế và rang.
Arabica cần khoảng 6–8 tháng từ lúc hoa nở đến trái chín, Robusta cần 9–11 tháng. Vì vậy ở Di Linh, hoa nở tháng 3 thì đến tháng 11 mới vào mùa hái.
Khi chín, diệp lục trong vỏ giảm và sắc tố đỏ anthocyanin tăng. Nhưng có giống chín màu vàng, và trái đỏ sẫm có thể đã chín quá. Nhìn màu, bóp thử độ mềm và đo Brix cùng lúc mới chắc.
Trái xanh chưa làm đầy hạt nên nhẹ cân và kéo vị ngái, chát vào cả mẻ. Tuốt mạnh còn làm gãy cành mang trái và rụng lá, vụ sau ít trái hơn. Hái chọn tốn công hơn nhưng mẻ đồng đều, lên men và phơi dễ kiểm soát.
Trái để quá lâu trên cây, hoặc hái về để qua đêm mới xát, đã bắt đầu lên men trong vỏ. Mẻ có nhiều trái như vậy dễ mang mùi chua giấm, mùi rượu.
Brix là công cụ chọn ngày hái, không phải điểm chất lượng. Đo đều mỗi lượt, ghi sổ, sau vài vụ farm sẽ có ngưỡng của riêng mình.
Mỗi lô chọn 10 cây đại diện, mỗi cây lấy 10 trái ở giữa tán, đủ các phía của cây.
Dụng cụ, số lượng100 trái mỗi lô
Lưu ýKhông chỉ hái trái đẹp nhất.
Bóp vài trái lấy dịch thịt quả, nhỏ 2–3 giọt phủ kín lăng kính khúc xạ kế.
Dụng cụ, số lượngKhúc xạ kế 0–32 °Brix
Lưu ýDịch không lẫn vỏ, không bọt.
Đọc °Brix, rửa lăng kính bằng nước sạch, thấm khô rồi mới đo mẫu kế.
Dụng cụ, số lượng5 lần đọc mỗi cây
Lưu ýHiệu chuẩn bằng nước cất về 0 trước mỗi buổi.
Ghi ngày, lô, màu trái, °Brix và tính trung bình từng lô.
Dụng cụ, số lượngSổ Brix theo lô
Lưu ýGhi cả trái xanh và chín quá để so.
Sau một hai vụ, so Brix lúc hái với điểm cupping của từng mẻ để biết vườn mình ngon nhất ở khoảng Brix nào.
Dụng cụ, số lượngDữ liệu riêng của farm
Lưu ýMỗi giống, mỗi lô có ngưỡng riêng.
Nguồn tổng hợp. Mốc giai đoạn theo tài liệu tổng hợp; thời gian chín đổi theo nhiệt độ bằng một mô hình đơn giản: lên cao 100 m mát hơn 0,6 °C, trái cần thêm thời gian tương ứng. Đường cong Brix, độ chín lệch giữa các trái và cách hái là minh hoạ, dùng để hiểu và làm mốc khởi đầu, không thay cho số đo của vườn.

Phân phối: Công ty TNHH DSunfood, 143 Phạm Văn Hai, Phường Tân Sơn Nhất, Quận Tân Bình, TP.HCM.
Farm và xưởng rang: Thôn 11, Xã Di Linh, Lâm Đồng.